Retke su zemlje na Mediteranu koje kaoTursku krase tako bogata kulturna riznica i koje svojom burnom istorijom od praistorije, ranog hrišćanstva, rimskih i vizantijskih megapolisa do danas, privlače milione turista iz celog sveta. To je razlog zašto ćemo više od pola meseca istraživati njene najveličanstvenije predele i mesta.
Ako imate strpljenja i pažnje da donje redove pročitate do kraja, može se reći da je vaš kofer za put sa nama, do pola već spakovan!
Na ovom velikom putu kroz magičnu Tursku – sa žarom neodoljivog zova za nezaboravnim putovanjima, preko Bosfora, kroz centralnu Anadoliju, Kapadokiju i uz mediteransku obalu, pešačićemo putevima ranog hrišćanstva, ali i putevima pravoslavlja i istraživati veličanstvene spomenike kulture i ostatke drevnih država i gradova. Tako ćemo na najlepši način slagati slike isprepletanih vremena, naroda i kultura, koje zaslepljuju oči i um sjajem, lepotom i značajem četiri moćne civilizacije: Helenske, Rimske, Hrišćanske i Islamske.
Na tlu današnje Turske, a naročito uz njenu mediteransku obalu, nastajale su i nestajale Fenikija, Likija, Karija, Jonija i druge države i gradovi, koje su osnivali Persijanci, Grci, Rimnjani, Vizantijci.
Na ovom putovanju posetićemo brojna mesta pod zaštitom UNESKO i mnoge lokalitete koji su u proceduri stavljanja na listu UNESKO.
Udahnimo duboko. Krećemo. Na samom početku, posle dnevno noćne vožnje, predahnućemo na severozapadnim padinama planine Uludag i smestiti se u BURSU, nekadašnju prestonicu Osmanskog carstva. Bursa je četvrti grad po veličini u Turskoj, davnašnja glavna turska pijaca svilom (Koza han), mesto mauzoleja ranih osmanskih sultana, Zelene džamije pod zaštitom UNESKO, mauzoleja sultana Murata drugog, čija je sultanija bila Mara, kćerka Đurđa Brankovića.
Nećemo zaobići ni autentično tursko selo DŽUMALIKIZIK, jedno od najlepših sela Otomanske imperije, starog oko 700 godina, pod zaštitom UNESKO.
Očekuje nas i IZNIK, drevna vizantijska NIKEJA, poznata kao mesto održavanja dva istorijska Vaseljenska sabora: Nikejski sabor i drugi nikejski sabor rane hrišćanske crkve (7.Vaseljenski sabor). Smešten na jezeru Askalijon, grad je bio prestonica Nikejskog carstva, države formirane na vizantijskim tradicijama, posle krstaškog osvajanja Carigrada 1204. godine. Bio je, a i danas je, središte proizvodnje čuvene plave, ručno rađene Iznik keramike. Najveće turističke atrakcije grada su stare gradske zidine i crkva „Božanske mudrosti“ (Aja Sofija), u kojoj su se najverovatnije održali Vaseljenski sabori. Ali, ono što je za nas najznačajnije je da je u hrišćanskoj crkvi Svete Sofije u Nikeji (danas većim delom muzej, a manjim džamija), 14. septembra 1219. godine, proglašena autokefalnost Srpske pravoslavne crkve, a Ratsko Nemanjić – Sveti Sava Srpski je hirotonizovan u prvog srpskog arhiepiskopa.
Budući da je izgrađena u 4 veku, prethodi carigradskoj crkvi. Ušla je u istoriju 787. godine, kada je bila poslednja crkva u kojoj se okupilo ujedinjeno hrišćanstvo, na istinski ekumenskom sinodu, pre kobnog raskola 1024. godine.
Od Burse, kroz centralnu ANADOLIJU “zemlju lepih konja”, putujemo na istok, gde ćemo predahnuti na ružičastom i slanom jezeru TUZ GOLI, na 890mnv anadolske visoravni, iz koga se godišnje izvadi 70% soli, kojima se zadovolje potrebe 85 miliona stanovnika Turske.
Dalje ćemo zakoračiti u središte Anadolije, u kolevku hrišćanstva u kojoj su nastale prve zajednice monaha na svetu – na visoravan KAPADOKIJU (UNESKO), gde ćemo noćiti 3 noći.
Prve naseobine u mekim stenama Kapadokije datiraju još od pre 2000 godine p.n.e., a bila je značajna još u feničansko doba (1200 g.p.n.e.) U antičkom svetu, u vreme Herodota i kao rimska provincija zauzimala je prostor između planina Taurus, Crnog mora i Eufrata. U ranom hrišćanstvu zvala se Ćesarija, kada je nastanjena od prvih hrišćana iz Palestine. Kasnije, više od preko 3000 crkava ukopanih u stenama, u doba Vizantije svedoče o pravoslavnom i grčkom karakteru Kapadokije. Poslednji pravoslavni hrišćani bili su žrtve proterivanja, tokom osmanske vladavine, u 13. veku i kasnije u 19. veku. U Kapadokiji ćemo pešačiti po nestvarnim pejzažima muzeja na otvorenom, GOREME, DOLINOM GOLUBOVA, sa milionima golubova, DOLINOM ZELVE, krajolicima Kapadokije, pored impozantnih “vilinskih dimnjaka” i istraživati pećine, crkve, manastire i kuće, koje su ljudi vekovima klesali u stenama. Posetićemo i ljupki gradić URGUP i podzemni grad KAJMAKLI. Kajmakli je jedan od najvećih podzemnih gradova u Kapadokiji, koji je služio kao utočište ranim hrišćanima, koji su bežali od verskih progona muhamedanaca i arapskih osvajanja. Potiče iz doba Hetita i predstavlja sistem tunela i prostorija uklesanih u mekim vulkasnkim stenama, sa ukupno 8 spratova, od kojih su 4 dostupna turistima.
LET BALONOM IZNAD KAPADOKIJE, iznad tih neobičnih oblika reljefa, naseobina i crkava prvih hrišćana, ukopanih u stenama, sa gotovo svemirskim pejzažima oblikovanih peskom, lavom i vetrom, dok se pored vas u izlazećem suncu kupa stotine drugih balona, prestavlja jedno od najuzbudljivijih doživljaja i slika koje se urezuju u svest do kraja života.
Sledeće mesto na našem putu biće DOLINA IHLARE, u južnoj Kapadokiji, sa nekada stotinu hrišćanskih crkava i manastira iz vizantijskog perioda, isklesanih u stenama, u kanjonu sa liticama visokim preko 120m, koje je izdubila reka Melendiz. Ova rečna dolina sa svojim prirodnim kreacijama, jedno od najvažnijih kulturnih središta Turske, još uvek sa desetinama crkava, skloništa i vilinskih dimnjaka i pešačenje kroz ovu dolinu prestavlja pravu planinarsku poslasticu. Na kraju dana zanoćićemo u hotelu, sa nekim sobama uklesanim u steni, kako bi i na ovaj način doživeli autentični ambijent magične Kapadokije.
Put nas dalje vodi u KONJU, glavni grad ANADOLIJE, u periodu kada su Seldžuci vladali njome. KONJA je bila sedište vlasti, kulture i trgovine i tada se zvala Ikonijum. U Konji se nalazi muzej Mevlane, sa Rumijevom grobnicom. Rumi je bio poznati persijski, sufiski mistik i to mesto prestavlja važno mesto hodočašća muslimana. Muzej se nalazio na poleđini turske novčanice od 500 lira i 2019. g. je bio najposećeniji u Turskoj, sa 3,4 miliona posetilaca.
Posle Konje, selimo se na obalu Mediterana, u Antalijski zaliv, u blizinu malog letovališta Kemer, koji je smešten između tirkiznih voda Sredozemnog mora i prelepe planine Taurus. KEMER, sa očuvanom prirodom i borovim šumama, ima obalu dugačku 52 km! Iz Kemera ćemo naredna 3 dana istraživati okolinu i kupati se…
Na ovom našem velikom putovanju posetićemo i druga značajna mesta i lokalitete u Anadoliji i Turskoj. Idemo dalje redom…
ASPENDOS, drevni grčko-rimski grad, sa najbolje očuvanim antičkim pozorištem, sa 12000 mesta! Bio je jedan od najranijih gradova u kome je kovan novac, a u njegovoj blizini se nalaze i dobro očuvani delovi akvadukta, do koga ćemo pešačiti. AKVADUKT U ASPENDOSU je impresivno staro-rimsko građevinsko čudo, koje je dovodilo vodu u drevni grad Aspendos sa obližnjih planina, udaljenih više od 20 km. Danas su sačuvani ostaci dugi oko 15 kilometara, koje karakterišu serija izvanrednih lukova, a koje je izgradio Tiberije Klaudije Italikus. Najbolje je svedočanstvo o naprednoj tehnici gradnje Rimljana i veoma je značajan za razumevanje kako je funkcionisao stari rimski grad. Aspendos i akvadukt su u proceduri stavljanja pod zaštitu UNESKO.
SIDE (Grad nara) je danas moderno letovalište, sa divnom peščanom plažom, ali i prava arheološka poslastica za obilazak antičkog muzeja na otvorenom, Apolonovog i Atininog hrama na samoj obali mora, drevnog amfiteatra i neviđene muzejske riznice, sa artefaktima još iz vremena prvih naseobina iz 7. veka p.n.e.
Na ovom putovanju pešačićemo delovima LIKIJSKOG PUTA, čije su staze duge 535 km i koji sa svojim pejzažima i drevnom prošlošću predstavlja jedno od najlepših i najživopisnijih planinarskih ruta na svetu.
Mi ćemo pešačiti LIKIJSKIM PUTEM OD OLIMPOSA DO JANARTASA (Janartas je goruća planina, koja je jedinstveni prirodni fenomen u nacionalnom parku Olimpos, na kojoj se nalaze stalni otvori za gas, koji neprekidno gore).
OLIMPOS je bio važan pomorski centar u helenističkom period, a danas čuva ostatke grčko-rimskog teatra, ranohrišćanskih crkvi i bogato ukrašenih grobnica. U blizini Janartasa otkriven je hram koji je bio posvećen Hefestu, grčkom bogu vatre, što mitološki povezuje plamenove sa simbolikom vatre i plamenih sila.
MIRA je drevni grad u antičkoj Likiji, koji se danas nalazi u gradu Demre u Turskoj, koji je bio rano hrišćansko središte, a poznat je kao grad u kome je službovao, za Srbe najslavljeniji Sveti Nikola, zbog čega je i dobio ime Sv. Nikola Mirliklijski.
U središnjem delu sredozemne obale Turske, na Likijskom poluostrvu, se nalaze neka od najpoznatijih arheoloških nalazišta i ostataka gradova koje su podigli drevni Likijci, među kojima se nalazi i PATARA. Nekada je bila prestonica i glavna luka Likije i jedan od glavnih gradova, članova Likijske lige, osnovane u 2. veku p.n.e, sastavljene od 23 grada-države. Likijska liga je bila prva demokratska unija na svetu. Još se u Patari mogu videti ostaci amfiteatra, kompleksi rimskih termi, ostaci nekada najvećeg svetionika i trijumfalne kapije većnice, Hadrijanove žitnice, akvadukt… Za nas je Patara, koja se pominje i u Novom zavetu značajna, jer je u njoj rođen Sveti Nikola – čudotvorac, zaštitnik pomoraca i siromašnih i jedan od najvoljenijih hrišćanskih svetaca. Kada su mu roditelji umrli u velikoj epidemiji, Nikola je razdelio nasleđeno bogatstvo siromašnima i predao se hrišćanskoj veri. Posle proučavanja hrišćanstva u Jerusalimu postaje arhiepiskop u obližnjoj Miri. Možemo reći da je Sveti Nikola najznačajnija istorijska i religijska ličnost koja je ovde živela. Zato se naše istraživanje Likijskih Patare i Mire može zvati i stazama Svetog Nikole. Neobičan je osećaj kupati se na peskovitoj plaži Patare, na kojoj se možda kupao i Sveti Nikola dok je bio mali dečak Ova plaža je poznata po brojnim malim kornjačama koje se legu u pesku.
Nakon što na rodnom tlu Svetog Nikole, oplemenimo i osvežimo svoju duhovnost, smestićemo se u Nacionalnom rezervatu prirode, OLUDENIZ, u blizini Fetije, zalivu, koga krasi duga plaza od šljunka i peska, nagrađena plavom zastavicom za čistoću i uređenost, a njegov dragulj je i “Plava laguna”. Ovde ćemo se primiriti dva dana, da osetimo miris Mediterana i kupamo se do mile volje na plaži Oludeniz, ili uživamo u šetnji Likijskim putem u blizini. Ova plaza u regiji Mugla se na inostranim blogovima nalazi u najužem izboru najlepših plaža Turske, dok je turski portali uvek stavljaju na prvo mesto! Možemo krstariti brodićem oko obližnjih ostrva i uživati u kupanju u divljim uvalama ili u “Dolini leptirova”.
PAMUKALE (UNESKO) – jedinstven prirodni dragulj, koji budi radost od izdašnosti vizuelnog užitka koji nam je priroda podarila. “Pamučna tvrđava”, obiluje očaravajućom lepotom i jedno je od najlepših prirodnih fenomena na svetu. Ova geološka formacija, koju su termalni mineralni izvori stvarali milenijumima, taložeći minerale koji se grupišu u blistavo bele kaskade sa malim bazenima, izgledaju kao da su izvajane u snegu i ledu. Voda koja klizi i sliva se niz krečnjačke zidove kaskada, stvara neopisiv prizor.
Na vrhu brda sa belim bazenima nalaze se ostaci antičkog grada i banje HIERAPOLIS, iz 2.veka p.n.e., sa dobro očuvanim amfiteatrom, rimskim kupatilima, Apolonovim hramom i nekropolom, koja je jedna od najvećih antičkih grobalja u Turskoj, sa oko 1200 spomenika – sarkofaga.
KLEOPATRIN BAZEN, koji se nalazi u okviru kompleksa Hierapolis, prema verovanju, dala je izgraditi sama Kleopatra, egipatska kraljica, dok je u ljubavi sa Markom Antonjem pohodila ove krajeve. Kupanje u bazenu daje poseban čar, sa temperaturom vode od 37 stepeni, dok plivate među srušenim antičkim stubovima i kapitelima, kojima je izvor bio ograđen i koji se odavno nalaze u vodi.
EFES je jedan od najbolje očuvanih Antičkih gradova Mediterana i jedan od najpoznatijih drevnih gradova na svetu (UNESKO). Bio je glavni grad rimske provincije Male Azije i jedna od najvećih luka antičkog sveta, sa oko 250000 stanovnika. Prema legendi, osnovale su ga žene ratnice – Amazonke. U njemu se nalazilo jedno od sedam svetskih čuda, hram posvećen grčkoj boginji Artemidi, koja je bila Zevsova ćerka i Apolonova sestra, podignut 550 g.p.n.e. Od celog svetskog čuda danas je ostao samo jedan stub! Među brojnim monumentalnim zdanjima Efesa, nalaze se ostaci Celsusovove biblioteke sa 12000 svitaka i pozorišta, koje je moglo da primi 24.000 gledalaca, koje je građeno gotovo 60 godina. Osim Grka i Rimljana koji su u Efesu živeli, u njemu su, skrivajući se od progona, hrišćansku veru propovedali Hristovi apostoli. Veruje se da su u Efesu Hristovu veru propovedali Bogorodica i apostol Jovan i da se ovde nalazi i njegov grob, iznad koga je vizantijski car Justinijan u 6. veku podigao baziliku svetog Jovana. U vreme kada je podignuta, ona je zajedno sa Aja Sofijom, bila jedna od najvećih crkava vizantijskog carstva. Takođe se veruje da je u Efesu, Apostol Pavle napisao Prvu poslanicu Korićanima i da se na obroncima planine Bulbul iznad Efesa, nalazi kuća u kojoj je Bogorodica provela poslednje ovozemaljske dane.
VINSKO SELO ŠIRINDŽE popularno je na turističkoj mapi Turske u Egejskoj regiji, sa tipičnim egejskim jelima. Ovde će dobro doći pauza za ručak, da probamo neobična jela Egejske regije, začinimo ih sladoledom od mastike i degustiramo turska vina, rakije i likere u brojnim malim restoranima i vinotekama.
IZMIR, grad koji je još u 4.veku p.n.e. osnovao Aleksandar Veliki je tu, tek da nam se nađe na putu, pa ko želi, može ga kratko upoznati u noćnoj šetnji.
TROJA (UNESKO) sa svojim čudesnim arheološkim lokalitetom svedoči o poprištu Trojanskog rata, koji je opisan u Homerovoj Ilijadi. Lokacija Troje u blizini Egejskog, Mramornog i Crnog mora, učinila ju je vojnim i trgovačkim čvorištem. Ne treba propustiti obilazak muzeja u Troji, koji nudi detaljan uvid u istoriju Troje i odabrane artefakte sa arheološkog nalazišta. Prema legendi, neposredni povod za Trojanski rat je bila otmica Helene, supruge spartanskog kralja Menelaja, od strane trojanskog princa Parisa. Helena se smatrala najlepšom ženom tog doba.
EDIRNE (JEDRENE) “prag Turske ka Evropi” na tromeđi Turske, Bugarske i Grčke spaja burnu osmansku i balkansku istoriju. Na levoj obali Marice je stari (turski), a na desnoj novi (evropski) deo grada. Grad je u drugom veku osnovao rimski car Hadrijan pod imenom Hadrianopolis. Nakon propasti Rimskog carstva, Jedrene se razvija kao deo Vizantije, a turski grad postaje 1365. godine kada ga je zauzeo sultan Murat I. Glavni grad Otomanskog carstva Jedrene je bio do pada Carigrada. Nakon što se prestonica seli u Istambul, Jedrene je i dalje bio važan grad, jer u njemu je sultanska svita provodila odmore i vikende. Ovde su zadržali palate, letnjikovce, vrtove, šume i lovišta, pa i prvu duševna bolnica na svetu. Tu duševnu bolnicu podigao je sultan Bajazit II Pravedni, koja je kasnije pretvorena u muzej, a 2024. taj muzej je proglašen najboljim u Evropi.
Za nas je Jedrene značajno, jer je srpska vojska, u Prvom Balkanskom ratu, pod komandom Stepe Stepanović priskočila u pomoć bugarskoj vojsci i zajedno sa njom, posle opsade Jedrena, izvojevala predaju turske vojske. Na groblju u Jedrenu i danas se nalaze kosti hiljdama poginulih srpskih ratnika.
Nekada je grad imao stotinu javnih česmi i 24 karavan saraja. Danas je Jedrene dom najčuvenije i najveće džamije u Turskoj, Selimi džamije (UNESKO) i grad brojnih srednjovekovnih mostova na reci Tundži i Marici.
Posle ovog velikog kružnog putovanja po Turskoj, (preko 5200km) vratićemo se sa divnim uspomenama koje nećemo lako zaboraviti, jer ćemo na njemu biti prijatno iznenadjeni Turskom, za koju nismo znali da kao takva postoji.
